„Teraz życie – i śmierć jednakowo są mi ponętne i niczem się nie różniące od siebie.¹”

Na thanatron składają się tiopoental, czyli środek usypiający, sól fizjologiczna i mieszanina Pavulonu z chlorkiem potasu. Połączone rurkami i podłączone do wenflonu pacjenta, szybko doprowadzają do jego śmierci. Thanatron został stworzony przez Jacoba Kevorkiana, amerykańskiego patologa, znanego jako „Doktor Śmierć”. Przy pomocy thanatronu ma z doczesnością pożegnać się Kordian, bohater najnowszego spektaklu Szymona Kaczmarka.

Pomysł młodego reżysera na dramat Słowackiego wpisuje się w dzisiejszą tendencję do dekonstruowania starych tekstów, które zabetonowane lekturowymi odczytaniami, duszą się od konwencjonalnych, szkolnych, powszechnie znanych interpretacji. Jest to dążenie do uwspółcześniania dramatów z kanonu, do uwolnienia owych tekstów od ustalonych odczytań przy jednoczesnej próbie wpisania w nie nowych koncepcji. Czy Kaczmarek odziera z konwencji „Kordiana”, czyniąc motywem przewodnim wątek samobójczy – obecne w całym dramacie, niezbywalne marzenie Kordiana o śmierci? Nie winkelriedyzm, spisek przeciwko carowi, walka o ojczyznę będzie tu litemotivem. „Kordian” według Juliusza Słowackiego, zaadaptowany na deski krakowskiego Starego Teatru przez Kaczmarka, to opowieść o samobójstwie jako świadomym i radykalnym wyborze rezygnacji z egzystencji.

Kordianów w sztuce jest dwóch. Stary (Adam Nawojczyk) to dojrzały mężczyzna o bezwładnym ciele przykuty do wózka inwalidzkiego. Zbliżenia jego twarzy możemy oglądać dzięki obrazowi z kamery obsługiwanej przez Kordiana Młodego (Szymon Czacki). Rola Młodszego nie jest do końca jasna albo ma on ich kilka. A to z dziennikarskim zacięciem robi materiał o samobójcach, a to jest pomocnikiem Starego, realizatorem działań, o których mówi obezwładniony, w końcu jest kimś, kto ma pomóc Starszemu w eutanazji przy użyciu thanatronu.

Stary Kordian, dla którego inspiracji szukał Kaczmarek w bohaterach filmów „W stronę morza” Alejandro Amenábara i „Inwazji barbarzyńców” Denysa Arcanda, nie ma nic oprócz słów, dzięki którym może działać i pokazywać, czego pragnie. Dlatego być może każe zaproszonej do siebie rodzinie rozmawiać „Kordianem” Słowackiego. Scena, w której do Starego Kordiana przychodzą rodzice, ksiądz i Laura i dowiadują się o jego samobójczych zamiarach, jest w spektaklu najważniejsza. To wtedy również ważą się losy pomysłu Kaczmarka na nowe odczytanie dramatu z kanonu lektur. Zgromadzeni na zawołanie inwalidy bliscy dukają i krztuszą się, próbując nieudolnie wczytać się w romantyczną poezję. Łamią sobie na Słowackim język i Słowackim ostatecznie mówić nie potrafią. Nie udaje się to niestety również Kaczmarkowi.

Pytanie o to, czy odważna adaptacja, który nie oszczędza dramatu Słowackiego i dokonuje na nim radykalnych zmian i cięć, to pytanie również o to, czy można powiedzieć coś w dyskusji o eutanazji językiem Słowackiego. Czy zamiana potocznego języka obrońców życia i zwolenników prawa do śmierci na poezję pozostanie jedynie artystycznym gestem, czy okaże się być nowym, w jakiś sposób znaczącym głosem?

Wyrazista interpretacja „Kordiana” dokonana przez Szymona Kaczmarka, chociaż współbrzmiąca z naszymi czasami, nie wnosi nic nowego do dyskusji toczącej się wokół eutanazji. Skupienie się na samobójczym wątku jest faktycznie oryginalną, bo stojącą wbrew szkolnej, wykładnią, ale nie popartą niestety dobrą reżyserską i aktorską realizacją.

„Kordian wg Juliusza Słowackiego”, scenariusz i reżyseria Szymon Kaczmarek
Narodowy Stary Teatr im. Haliny Modrzejewskiej w Krakowie
Występują: Adam Nawojczyk, Szymon Czacki, Zbigniew Ruciński, Małgorzata Hajewska-Krzysztofik, Beata Paluch, Jacek Romanowski

^{1Tak pisał Juliusz Słowacki w liście do swojej matki w 1844 roku, cyt. za: Program spektaklu „Kordian” reż. Szymon Kaczmarek, Stary Teatr, Kraków 2012.}